Laatste nieuws over UzimetWat is Ioniserende straling

De kans dat het gebeurt is klein, maar Nederland kan getroffen worden door stralingsincidenten waarbij ioniserende straling, zoals radioactieve straling of gammastraling vrijkomt.

We moeten dan denken aan een ongeluk met:

  • een kernenergiecentrale in Nederland of net over de grens;
  • een onderzoeksreactor;
  • een schip aangedreven door een kernreactor in de haven van Den Helder of Rotterdam;
  • een ruimtevaartuig met een kernreactor;
  • radiologisch defensiemateriaal;
  • een transport van hoog-radioactieve afvalstoffen van een kernenergiecentrale.

Het slechtst denkbare scenario is het smelten van kernbrandstof in combinatie met het falen van het insluitsysteem, waardoor grote hoeveelheden radioactieve stoffen vrijkomen. Ook terrorisme (vaak het vuilebom-scenario genoemd) kan landelijke impact hebben.

Hulpverlening goed mogelijk

In de meeste gevallen is hulpverlening bij stralingsincidenten goed mogelijk, zonder grote persoonlijke risico’s voor de hulpverleners. Het stralings- en besmettingsrisico is nooit terug te brengen tot nul, maar het is wel mogelijk om het aanvaardbaar klein te houden.

Twee categorieën stralingsincidenten

Het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) bewaakt de kwaliteit en organisatie van rampenbestrijding en crisisbeheersing in ons land. Het IFV maakt een onderscheid tussen stralingsincidenten met landelijke impact: categorie A, en incidenten met alleen lokale gevolgen: categorie B.

Ongevallen met kerncentrales vallen logischerwijs onder categorie A. Onder incidenten met categorie B vallen vooral transportongevallen. Bijvoorbeeld een aanrijding, gevolgd door brand, van een auto die pakketten met radiofarmaca vervoert.

Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming

Richtlijnen voor hulpverleningsacties bij incidenten waarbij ioniserende straling vrijkomt zijn vastgelegd in het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs). Voor de brandweer geldt de Wet veiligheidsregio’s, dus zal de brandweer de taken redden, brandbestrijding, technische hulpverlening, en incidentbestrijding gevaarlijke stoffen uitvoeren, met inachtneming van benodigde maatregelen.

Open en gesloten stralingsbronnen

Bij stralingsincidenten is het belangrijk om na te gaan of er sprake is van een gesloten of een open stralingsbron. Een gesloten bron zendt wel ioniserende straling uit, maar er komen geen radioactieve stoffen vrij in de omgeving. Het is te vergelijken met het maken van een röntgenfoto.

Voor hulpverleners gelden in zo’n situatie maatregelen als afstand houden, afscherming zoeken en zorgen voor persoonlijke bescherming. De stralingsdosis moet voortdurend gemeten worden en hulpverleners moeten elkaar snel aflossen; het is soms beter om

meerdere hulpverleners een verwaarloosbare dosis op te laten lopen dan één hulpverlener een dosis die niet verwaarloosbaar is.

Bij een open bron komen er naast ioniserende straling, wél radioactieve stoffen vrij. Een open bron kan bijvoorbeeld ontstaan door een kapotte verpakking van een radioactieve toepassing in een ziekenhuis of een lab, of door brand.

Een voorbeeld van een open bron is een brand in een radionuclidenlaboratorium (een werkruimte waar met open radioactieve stoffen wordt gewerkt).

Hierbij kunnen radioactieve stoffen meegevoerd worden met de rookgassen. De lucht raakt dus radioactief besmet. De radioactieve deeltjes in de rook kunnen in de omgeving terechtkomen, afhankelijk van de omvang van de calamiteit en de weersomstandigheden. Hier zijn extra maatregelen nodig, zoals adembescherming voor de hulpverleners, en advies voor de bevolking om ramen en deuren te sluiten en binnen blijven.

Stralingsbescherming bevolking

Bescherming tegen een stralingsincidentBij categorie A-incidenten gaat terecht veel aandacht uit naar stralingsbescherming van de bevolking omdat de verspreiding van radioactieve stoffen over een heel groot gebied kan plaatsvinden.

Maatregelen kunnen zijn:

  • evacuatie. Direct of na overwaaien van de radioactieve wolk;
  • binnen blijven en ramen en deuren sluiten (schuilen). Het binnenklimaat is in de eerste zes uur na het vrijkomen van radioactieve stoffen beter dan het buitenklimaat;
  • jodiumtabletten slikken. Bij een ernstig incident met een in werking zijnde kernreactor komen radioactieve jodiumisotopen vrij. Jodium wordt vooral bij kinderen door de schildklier opgenomen; dit kan leiden tot het ontstaan van schildklierkanker. Dit bleek ook in de jaren na Tsjernobyl;
  • etenswaren extra wassen;
  • verwijderen van de radioactieve besmetting: afhankelijk van de situatie zullen personen, voertuigen en andere goederen schoongemaakt moeten worden.

Inwendige besmetting

Wanneer iemand radioactieve stoffen heeft binnengekregen via de inademing, drinkwater of voedsel, worden die geheel of gedeeltelijk opgenomen worden in bepaalde organen en weefsels van het lichaam. Iedere keer als er daarna in het lichaam een radioactief deeltje vervalt, wordt er straling uitgezonden en (deels) geabsorbeerd. Hoe lang dat duurt, heeft te maken met de halfwaardetijd van de radioactieve stof en de tijd die het lichaam nodig heeft om die stof kwijt te raken. Maar in sommige gevallen kan na een éénmalige inname zelfs levenslang interne bestraling plaatsvinden.

Bij een inwendige besmetting kan een aantal algemene maatregelen genomen worden: veel water drinken, actieve kool innemen, braken, spoelen van neus en keel, etc.

Medische behandeling na inname radioactieve stof

Een medische behandeling die gericht is op de aard van de opgenomen radioactieve stof is maar zelden mogelijk. Slechts voor een paar radioactieve stoffen kan men gerichte maatregelen nemen:

  • Bij besmetting met radioactief jodium-131 kunnen kaliumjodaat- of kaliumjodidetabletten voorgeschreven worden.
  • Bij besmetting met radioactief cesium-137 kan Pruisisch of Berlijns Blauw worden toegediend. Dit bindt de radioactieve stof aan zich in de ingewanden, waardoor deze met de ontlasting uit het lichaam verwijderd wordt.
  • Bij besmetting met plutonium en americium kunnen chelatoren (chemische stoffen die metalen binden) de uitscheiding van het metaal uit het lichaam bevorderen.

Meer informatie over stralingwerende middelen?

Uzimet, de leverancier van loodproducten voor de Benelux, ontwikkelt stralingwerende oplossingen voor locaties waar met ioniserende straling wordt gewerkt. Wilt u meer weten over onze producten? Neem dan contact met ons op.

Bron: IFV