Laatste nieuws over UzimetWat is Ioniserende straling

Per jaar worden er in Nederland naar schatting tussen de 8 en 10 miljoen röntgenfoto’s gemaakt in de tandheelkunde. Daarbij wordt ioniserende straling gebruikt, röntgenstraling. Ioniserende straling is een energierijke straling die atomen kan transformeren. Blootstelling aan ioniserende straling kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Daarom gelden voor tandartsen strenge regels voor het maken van röntgenfoto’s.

De hoeveelheid straling van één röntgenfoto bij de tandarts (de effectieve dosis) is weliswaar gering voor de individuele patiënt, maar door het grote aantal opnamen kunnen de tandartsmedewerkers op termijn wel gevaar lopen. Daarom moet het werken met röntgenopnameapparatuur volgens strikte regels georganiseerd worden.

Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming

Iedereen professional die op zijn werk wordt blootgesteld aan ioniserende straling, moet voldoen aan de regels voortvloeiende uit het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs), de opvolger van het Besluit stralingsbescherming (Bs). Het Bbs beschermt, net als voorheen het Bs, verschillende groepen die te maken hebben met ioniserende straling: werknemers, patiënten, bevolking en het milieu.

Voor tandartsen heeft de KNMT, de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde, een Praktijkrichtlijn Tandheelkundige Radiologie opgesteld. Deze ‘vertaalt’ de regelgeving naar de tandheelkundige radiologische toepassing. De richtlijn is bedoeld voor de praktijkhouders en (tandarts-)medewerkers van een tandarts- en tandartsspecialistenpraktijk.

Tandarts is eerstverantwoordelijke

Volgens de richtlijn moet iedere tandarts via (na)scholing aantoonbaar voldoen aan de Eindtermen Stralingshygiëne voor Tandartsen en Orthodontisten om röntgenfoto’s te mogen maken of voor te schrijven. Het diploma Stralingshygiëne is een apart diploma naast het tandartsdiploma. Het maakt pas sinds de jaren negentig deel uit van de studie. Zo wordt de medische deskundigheid van de tandarts altijd ondersteund door specifieke kennis van stralingsbescherming.

De tandarts is de eerstverantwoordelijke voor de veilige en juiste toepassing van röntgenstraling ten behoeve van de diagnostiek. Onder bepaalde voorwaarden kan hij/zij taken delegeren, maar de tandarts blijft te allen tijde de eindverantwoording houden.

De tandarts laat zich adviseren door een stralingsbeschermingsdeskundige. Deze houdt lokaal toezicht op het veilig werken met röntgenstraling.

Rechtvaardiging voor het maken van een röntgenfoto

Het maken van een röntgenfoto door de tandarts mag alleen gebeuren als daar een rechtvaardiging voor is, een medische reden die blijkt uit onderzoek. Ook moet het voordeel van de opname voor de patiënt opwegen tegen de kans op nadelige effecten. Het is de tandarts die deze afweging moet

maken. De patiënt moet vooraf geïnformeerd worden over de reden voor het maken van een röntgenopname.

Geen vastgestelde stralingsdosis voor röntgenfoto’s bij de tandarts

Röntgenfoto's Tandarts Er bestaat geen vastgestelde standaarddosis voor de straling van röntgenfoto’s bij de tandarts. Als aan het eerste basisprincipe ‘rechtvaardiging’ is voldaan en er dus een reden bestaat voor het toepassen van ioniserende straling, moet een ‘acceptabel’ risiconiveau worden aangehouden. Dit heet het ALARA-principe: As Low As Reasonably Achievable.

ALARA, het streven de stralingsdosis zo laag mogelijk te houden, is afhankelijk van processen, procedures en inschattingen. Welke stralingsdosis acceptabel is, hangt af van specifieke blootstellingscondities en van ethische en economische overwegingen. Het ALARA-principe geldt voor alle typen blootstelling aan straling: diagnostisch voor patiënten, beroepsmatig voor medewerkers en ook voor de omgeving van tandartspraktijken.

Wettelijke stralingslimiet

De wettelijke stralingslimiet waaraan burgers in het algemeen door kunstmatige bronnen, zoals röntgenfoto’s, mogen blootstaan, is vastgesteld op 1 millisievert (mSv) per jaar. De limiet voor professionals die werken met ioniserende straling ligt op 20 mSv per jaar. Deze professionals worden geclassificeerd als ‘blootgestelde werknemer’; voor hen moet persoonsdosimetrie worden verricht, de zogeheten ‘badge’.

Indien men na het toepassen van ALARA beneden de wettelijke dosislimiet blijft, is het risico aanvaardbaar. Dit neemt niet weg dat elke tandarts er altijd naar moet streven zo ver mogelijk onder die dosislimiet te blijven.

Loodschort

Vaak krijgt de patiënt een loodschort om wanneer een röntgenfoto wordt gemaakt. Ook wordt een kinschild of loodkraag gebruikt als bescherming. Van deze laatste is bewezen dat ze bijdragen aan de reductie van de stralingsdosis op de schildklier bij röntgenopnamen van het bovenfront.

Cone Beam CT

Een opkomende techniek binnen de tandheelkunde is Cone Beam Computer Tomografie. Deze wordt ingezet wanneer conventionele diagnostiek onvoldoende informatie geeft. Met Cone Beam CT kunnen zogeheten volume-scans (driedimensionale opnamen) van de kaakregio gemaakt worden. Omdat de stralingsdosis voor de patiënt bij Cone Beam CT-opnamen een factor 20 tot 300 hoger is dan bij reguliere röntgenopnamen, moet het rechtvaardigingsproces met extra nadruk worden gevolgd.

Aan gebruikers van Cone Beam CT-toestellen worden extra eisen gesteld, zoals een aanvullende opleiding. Ook geldt voor alle Cone Beam CT-toestellen een vergunningplicht.

Halverwege 2013 was ongeveer 1% van de radiologische apparatuur binnen Nederlandse tandartsenpraktijken van het type Cone Beam CT, volgens de Vereniging van Groothandelaren in de Tandheelkundige branche (VGT). Gegevens over het aantal verrichtingen dat hiermee wordt uitgevoerd zijn er echter niet.

Meer informatie?

Uzimet, de leverancier van loodproducten voor de Benelux, ontwikkelt stralingwerende oplossingen voor locaties waar met ioniserende straling wordt gewerkt. Wilt u meer weten over onze producten? Neem dan contact met ons op.