Laatste nieuws over UzimetWat is Ioniserende straling

Op plekken waar mensen werken met ioniserende straling, vormen veiligheidsmaatregelen een vast onderdeel van de dagelijkse routine. Wet- en regelgeving in Nederland moet personen en het milieu tegen straling beschermen. Ioniserende straling mag alleen worden gebruikt als er een gerechtvaardigde reden voor is en moet zo terughoudend mogelijk worden toegepast. En werkgevers moeten voor anti-stralingsmaterialen  zorgen.

Wat is ioniserende straling?

Ioniserende straling, ook wel nucleaire of radioactieve straling genoemd, veroorzaakt ionisaties in de materie waar ze op valt. Dit betekent dat de straling elektronen kan ‘losslaan’ uit atomen, waardoor de lading van die atomen verandert. Bij dit proces kan schade aan weefsel ontstaan. Bij mensen kan het gezondheidsschade opleveren. Het bekendste gevaar is een verhoogde kans op kanker.

Soorten ioniserende straling

De minst gevaarlijke, alfastraling, ontstaat door alfaverval. Deze straling bestaat uit alfadeeltjes: twee protonen en twee neutronen. Omdat de straling zwaar is, kan hij gemakkelijk worden tegengehouden door bijvoorbeeld een vel papier of een doek.

Bètastraling bestaat uit positieve en negatieve geladen deeltjes (positronen en elektronen) die door een atoomkern worden uitgezonden. Bètastraling is gevaarlijker dan alfastraling, omdat de deeltjes veel lichter en kleiner zijn. Deze straling kan tegengehouden worden met bijvoorbeeld plexiglas van een centimeter dik.

Gammastraling ontstaat door het uiteenvallen van instabiele atoomkernen, zoals bij radioactiviteit. Gammastraling bestaat niet uit deeltjes maar uit sterke elektromagnetische stralen: fotonen. Gammastraling is erg gevaarlijk voor de mens. Deze straling kan alleen tegengehouden worden door zeer dicht materiaal zoals lood of beton.

Röntgenstraling is eveneens elektromagnetische straling en heeft een even grote doordringbaarheid. Röntgenstraling ontstaat door het terugvallen van elektronen in de elektronenschil om de atoomkern heen. Hoe groter de ‘val’ van de elektronen, hoe hoger de energie van de röntgenstraling. Als bescherming tegen röntgenstraling is eveneens een loden of betonnen plaat nodig.

Neutronenstraling komt vrij bij de transformatie van atoomkernen, zoals gebeurt bij kernsplijting of kernfusie. De vrijgekomen hoog-energetische neutronen kunnen op hun beurt andere atoomkernen treffen en ermee reageren, ofwel omzetten in een vaak instabiele isotoop. Als bescherming tegen neutronenstraling is een combinatie van materiaal met hoge dichtheid (zoals lood) én materiaal met lage dichtheid (zoals waterstof) nodig.

Veilige waarden voor radioactieve straling

Het risico op gezondheidsschade wordt bepaald door de wijze van blootstelling aan ioniserende of radioactieve straling: hoe dichtbij is de stralingsbron, hoe lang duurt de blootstelling en hoeveel en welke soorten straling worden er uitgezonden?

De hoeveelheid straling waaraan mensen blootstaan, wordt uitgedrukt in sievert (Sv). Veilige waarden voor radioactieve straling zijn vastgesteld door het RIVM. De wettelijke stralingslimiet waaraan burgers mogen worden blootgesteld door ioniserende straling uit kunstmatige bronnen is 1 millisievert per jaar. De limiet voor professionals die werken met ioniserende straling ligt op 20 mSv per jaar. Voor hen wordt de opgelopen straling bijgehouden in een badge.

Regels voor veiligheid op de werkvloer

Ioniserende straling wordt gebruikt in de medische wereld voor diagnose en behandelingsdoeleinden: ziekenhuizen, tandartspraktijken en dierenartspraktijken maken gebruik van röntgen- en gammastraling. Daarnaast zijn er tal van industriële en wetenschappelijke toepassingen waarbij met radioactieve of nucleaire straling gewerkt wordt.

Schade door werken met straling moet uiteraard voorkomen worden. Gezond en veilig werken met straling wordt geregeld via het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs). Het Bbs beschermt verschillende groepen die te maken hebben met ioniserende straling: werknemers, patiënten, bevolking en het milieu.

Alle voorschriften m.b.t het werken met ioniserende, radioactieve of nucleaire straling zijn te herleiden tot een aantal algemene regels:

  • Het gebruik van ioniserende straling of radioactiviteit moet gerechtvaardigd zijn.
  • Het doel dat met de straling wordt gediend moet opwegen tegen de risico’s.
  • Indien mogelijk, moeten er veiliger alternatieven worden gebruikt.
  • De blootstelling van personen aan de straling moet zo laag zijn als technisch en economisch redelijkerwijs haalbaar is.

Hoe kun je je beschermen tegen straling: ALARA

Bovenstaande regels vallen onder het ALARA-principe, as low as reasonably achievable, het streven de stralingsdosis zo laag mogelijk te houden. Dit principe is afhankelijk van processen, procedures en inschattingen. Welke stralingsdosis acceptabel is, hangt af van specifieke blootstellingscondities en van ethische en economische overwegingen. Het ALARA-principe geldt voor alle typen blootstelling aan straling: diagnostisch voor patiënten, beroepsmatig voor medewerkers en ook voor de omgeving van tandartspraktijken.

Dit betekent dat bijvoorbeeld medisch onderzoek en behandelingen met ioniserende straling zo zuinig mogelijk dienen te worden toegepast. Onnodig onderzoek moet vermeden worden en er moeten voldoende beschermende maatregelen worden genomen voor de patiënten en de mensen die met straling werken.

Bij industriële toepassingen moet gebruikgemaakt worden van de minst schadelijke stralingsvorm. Persoonlijke bescherming tegen radioactieve straling voor de werknemers is verplicht. In de meeste gevallen wordt lood gebruikt tegen straling: zoals loodpanelen, loden deuren, loodglas, loodhandschoenen, loodschorten en loodbrillen. Daarnaast is adembescherming nodig: werkplek ventilatie en een veiligheidskabinet, wanneer gewerkt wordt met open bronnen.

Indien men na het toepassen van ALARA beneden de wettelijke dosislimiet blijft, is het risico aanvaardbaar. Dit neemt niet weg dat elke professional er altijd naar moet streven zo ver mogelijk onder die dosislimiet te blijven.

Meer informatie

Uzimet, de leverancier van loodproducten voor de Benelux, kan u helpen bij het maken van uw keuze voor stralingswerende materialen. Wij ontwikkelen oplossingen voor locaties waar met ioniserende straling wordt gewerkt. Wilt u meer informatie over onze producten? Of wilt u weten wat de juiste hoeveelheid bescherming is in uw werkomgeving? Neem dan contact met ons op.